Kısa cevap: Tüzükte üreticiye verilen "CBAM belgesi" adında bir belge geçmez. Alıcınız bu sözle çoğu zaman iki şeyi ister: tesisinizin emisyon verisini ve akredite doğrulayıcının doğrulama raporunu. Veriyi siz hazırlarsınız, raporu doğrulayıcı düzenler, yıllık beyanı AB'deki yetkili beyan sahibi verir.
"CBAM belgesi nasıl alınır" sorusu, bir kuruma başvurup belge almak gibi düşünüldüğünde yanlış yere götürür. SKDM (CBAM), yani Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, işi üç tarafa böler ve her tarafın hazırladığı belge farklıdır. Bu yazı Tüzük (AB) 2023/956 ve ona bağlı tüzüklerin metnine göre kimin neyi hazırladığını anlatır. Bilgiler 13 Ekim 2026'da kaynaklardan okundu.
CBAM belgesi diye bir belge var mı, kim verir?
Tüzüğün adını koyduğu belgeler bellidir: CBAM beyanı (2023/956 Md. 6), işletmeci emisyon raporu ve özeti (2025/2547 Md. 10), doğrulama raporu (2023/956 Ek VI) ve CBAM sertifikası (Md. 3(24)). Bunların hiçbiri, bir kurumun AB dışındaki üreticiye verdiği bir "uygunluk belgesi" değildir.
Üreticiyle ilgili tek resmi kayıt isteğe bağlıdır: işletmeci talep ederse Komisyon işletmeciyi ve tesisini CBAM siciline kaydeder. Kayıt beş yıl geçerlidir (2023/956 Md. 10(1), 10(3)). Bu bir sicil kaydıdır, ürününüzün emisyonunu onaylayan bir belge değildir.
Alıcı "CBAM belgesi" derken ne ister?
Alıcınızın ihtiyacı kendi beyanından gelir. Beyanda malın toplam gömülü emisyonu yer alır. Bu emisyon gerçek emisyona göre belirlenmişse doğrulanmış olmalı, doğrulama raporlarının kopyası da beyana eklenmelidir (2023/956 Md. 6(2)(b), 6(2)(d)). Bu yüzden sizden iki şey beklenir:
- Tesis emisyon verisi: işletmeci emisyon raporunun özeti. Özet, her mal için özgül gömülü emisyonu ve varsayılan değer kullanılan payı gösterir (2025/2547 Ek IV nokta 1.2). Komisyonun Excel iletişim şablonu (CBAM communication template for installations) bu özeti beyan sahibine iletmek için hazırlanmış bir araçtır.
- Doğrulama raporu: akredite doğrulayıcının düzenlediği rapor (2023/956 Md. 8(1), Ek VI).
Verinin nasıl toplanıp hesaplandığını SKDM raporu nasıl hazırlanır yazısında adım adım anlattık.
Kim hangi belgeyi hazırlar?
| Belge | Kim hazırlar | Kaynak |
|---|---|---|
| İşletmeci emisyon raporu ve özeti | AB dışındaki tesisin işletmecisi, yani üretici. İngilizce sunulur. | 2025/2547 Md. 10(1), 10(4) |
| Doğrulama raporu | Akredite doğrulayıcı. Komisyonun CBAM sicili üzerinden sağladığı elektronik şablonla hazırlanır. | 2023/956 Md. 8(1); 2025/2546 Md. 6 |
| Yıllık CBAM beyanı | AB'deki yetkili CBAM beyan sahibi. | 2023/956 Md. 6(1) |
| CBAM sertifikası | Kimse hazırlamaz: üye devlet satar, yetkili beyan sahibi satın alır. | 2023/956 Md. 20(1) |
Doğrulamayı sağlamak yasal olarak beyan sahibinin yükümlülüğüdür (2023/956 Md. 8(1)). Ama doğrulanan şey sizin tesisinizin verisidir. Sicile kayıtlı işletmeci emisyonunu kendisi doğrulatır ve doğrulanmış bilgiyi beyan sahibine açabilir. Beyan sahibi de yükümlülüğünü bu bilgiyle yerine getirebilir (2023/956 Md. 10(5)(b), 10(7), 8(2)).
Yetkili CBAM beyan sahibi statüsü kimin işi?
Bu statü ithalatçı tarafına aittir, üreticiye değil. Kapsamdaki mallar AB gümrük bölgesine yalnız yetkili CBAM beyan sahibi tarafından ithal edilebilir (2023/956 Md. 4). Bir üye devlette yerleşik ithalatçı, ithalattan önce bu statü için başvurur (Md. 5(1)). İthalatçı bir üye devlette yerleşik değilse statüyü dolaylı gümrük temsilcisi alır (Md. 5(2)).
Statüyü, başvuranın yerleşik olduğu üye devletin yetkili makamı verir (Md. 17(1)). Şartlar arasında başvurulan üye devlette yerleşik olmak ve bir EORI numarasına sahip olmak vardır (Md. 17(2)(c), 17(2)(d)). Yani Türkiye'deki bir üretici bu statüyü kendi adına alamaz ve alması da gerekmez.
Bir ithalatçının takvim yılındaki ithalatı toplam 50 ton net kütleyi aşmıyorsa o ithalatçı yükümlülüklerden muaftır (Md. 2a(1), Ek VII). Küçük alıcılarınız bu yüzden sizden veri istemeyebilir. Elektrik ve hidrojende bu muafiyet uygulanmaz (Md. 2a(4)).
CBAM doğrulama nedir, doğrulayıcı nereden akredite olur?
Doğrulayıcı, doğrulama raporunu düzenlediği anda bir ulusal akreditasyon kurumu tarafından akredite edilmiş olan tüzel kişidir (2025/2551 Md. 1(1)). Ulusal akreditasyon kurumu, AB üye devletlerinin atadığı kurumdur (2023/956 Md. 3(32)). Akreditasyonu bu kurum verir (2023/956 Md. 18(2)).
Bir üye devlette kurulu olmayan doğrulayıcı adayı, bu hizmeti veren herhangi bir üye devletin ulusal akreditasyon kurumuna başvurur (2025/2551 Md. 3(2)). Başvuru bir ya da birkaç CBAM faaliyet grubunu kapsar (Md. 3(3)). Bu yüzden doğrulayıcı seçerken iki şeye bakın: akreditasyonu geçerli mi ve kapsamı sizin ürün grubunuzu içeriyor mu.
Akredite doğrulayıcı CBAM siciline kaydedilir. Kayıt talebi akreditasyondan sonraki iki ay içinde, ama 1 Eylül 2026'dan önce olmamak üzere yapılır (2023/956 Md. 10a(1)).
Doğrulama raporunda ne bulunur?
Raporun asgari içeriği 2023/956 Ek VI nokta 2'de sayılır. Başlıcaları şunlardır:
- Tesisin ve işletmecinin kimlik ve iletişim bilgisi, raporlama dönemi.
- Doğrulayıcının adı, akreditasyon numarası ve akreditasyon kurumunun adı.
- Tesis ziyaretinin tarihi ya da ziyaret yapılmadıysa gerekçesi.
- Dönemde üretilen her mal türünün miktarı ve tesisin doğrudan emisyonu.
- Emisyonun mallara nasıl atandığının açıklaması, öncül kullanılan mallarda öncül miktarları ve emisyonları.
- Doğrulayıcının, raporda önemli bir yanlışlık ya da uygunsuzluk bulunmadığına makul güvenceyle kanaat getirdiğini bildiren ifadesi.
Yanlışlığın "önemli" sayılacağı eşik, CN koduna göre ton başına toplam özgül gömülü emisyonun %5'i ve toplam özgül gömülü ücretsiz tahsisin %5'idir (2025/2546 Md. 5(1)). Tesis ziyareti zorunludur. Sanal ziyaret, ancak bir önceki raporlama döneminde fiziksel ziyaret yapılmışsa ve diğer koşullar sağlanıyorsa mümkündür (2023/956 Ek VI nokta 1(c); 2025/2546 Md. 3(1)).
CBAM belgesi ile CBAM sertifikası aynı şey mi?
Hayır. CBAM sertifikası, mallardaki bir ton CO2e gömülü emisyona karşılık gelen elektronik bir sertifikadır (2023/956 Md. 3(24)). Üye devletler sertifikaları 1 Şubat 2027'den itibaren ortak merkezi platformda, kendi ülkelerinde yerleşik yetkili beyan sahiplerine satar (Md. 20(1)). Beyan sahibi de her yıl 30 Eylül'e kadar, beyan ettiği gömülü emisyona karşılık gelen sayıda sertifikayı teslim eder (Md. 22(1)). Yani sertifika AB'deki ithalatçının satın aldığı bir ödeme aracıdır. Üretici sertifika almaz, başvurmaz. Ayrıntı için CBAM sertifikası nedir yazısına bakın.
Belgeler ne zaman istenir?
Takvimi alıcınızın beyan tarihi belirler. Yetkili beyan sahibi her yıl 30 Eylül'e kadar bir önceki takvim yılının beyanını verir. İlk beyan 2026 yılı için 2027'dedir (2023/956 Md. 6(1)). Raporlama dönemi takvim yılıdır ve 2026'da ithal edilen mal için dönem 2026'dır (2025/2547 Md. 7(1)). Gerçek emisyon kullanılacaksa, yıl kapandıktan sonra raporunuzun hazırlanması ve doğrulanması bu tarihe yetişmelidir.
Veri verilmezse ne olur?
Gömülü emisyon ya gerçek emisyonla ya da varsayılan değerle belirlenir (2023/956 Md. 7(2)). Siz veri vermezseniz alıcınıza varsayılan değer kalır. Varsayılan değer, ihracatçı ülkenin o mal için ortalama emisyon yoğunluğuna bir pay eklenerek belirlenir (2023/956 Ek IV nokta 4.1). Varsayılan değerle beyanda doğrulama aranmaz (Md. 8(1)), ama eklenen pay nedeniyle beyan edilen emisyon ve buna bağlı sertifika sayısı artar.
Verinin doğruluğu da alıcınız için önemlidir. Beyan sahibi, işletmecinin ya da doğrulayıcının verdiği yanlış bilgi yüzünden eksik sertifika teslim ederse ceza öder. Yetkili makam bu durumda cezayı indirebilir, ama eksik sertifikaları teslim etme yükümlülüğü sürer (2023/956 Md. 26(1a), 26(3)).
Registamp'in CBAM modülü tesis verinizi kanıtlarıyla birlikte tutar, ürün başına gömülü emisyonu hesaplar, alıcıya gidecek özeti ve doğrulayıcıya gidecek dosyayı hazırlar. CBAM modülü sayfasına bakın.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için tüzük metnine ve gerekirse bir uzmana başvurun.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (20 Ekim 2025 tarihli konsolide metin okundu): eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2546, doğrulama ilkelerinin uygulanması: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2546/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547, gömülü emisyonun hesap yöntemi: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2547/oj
- Yetki Devrine Dayanan Tüzük (AB) 2025/2551, doğrulayıcıların akreditasyonu: eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2025/2551/oj