Kısa cevap: Üretici AB'ye beyan vermez. Yıllık CBAM beyanını AB'deki yetkili beyan sahibi verir (2023/956 Md. 6(1)). Sizden istenen, tesisinizin ürün başına gömülü emisyon verisidir: işletmeci emisyon raporu ve özeti (2025/2547 Md. 10).
AB'deki alıcınız "SKDM raporunuzu gönderin" dediğinde, AB'ye verilecek bir beyanı değil, kendi beyanına koyacağı rakamı ister. SKDM (CBAM), yani Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, bu rakamın tesiste nasıl bulunacağını ayrıntılı kurallara bağlar. Bu yazı Tüzük (AB) 2023/956 ile hesap yöntemini belirleyen Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547 metnine göre adımları sırayla anlatır. Bilgiler 13 Ekim 2026'da kaynaklardan okundu.
SKDM raporu denince üreticiden ne istenir?
Tüzük iki ayrı tarafa iki ayrı iş verir. Yetkili CBAM beyan sahibi, her yıl 30 Eylül'e kadar bir önceki takvim yılı için CBAM beyanını verir. İlk beyan 2026 yılı için 2027'de verilir (2023/956 Md. 6(1)). Beyanda ithal edilen malın miktarı, toplam gömülü emisyon ve teslim edilecek sertifika sayısı yer alır (Md. 6(2)).
Üretici tarafında ise, gömülü emisyon gerçek emisyona göre hesaplanıyorsa tesisin işletmecisi bir emisyon raporu ve bu raporun özetini hazırlar (2025/2547 Md. 10(1)). Rapor İngilizce sunulur (Md. 10(4)). Tüzükte "işletmeci", AB dışındaki bir tesisi işleten ya da kontrol eden kişidir (2023/956 Md. 3(31)). Kısacası sizin raporunuz, alıcınızın beyanının girdisidir.
Hangi ürünler SKDM kapsamında?
Kapsam ürün adına göre değil, CN koduna göre belirlenir. Liste Tüzüğün Ek I'indedir: çimento, elektrik, gübre, demir ve çelik, alüminyum ve hidrojen (2023/956 Ek I). İlk adım, AB'ye sattığınız her ürünün kodunu bu listeyle karşılaştırmaktır. Kodların ayrıntısı için kapsamdaki ürünler ve GTİP kodları yazısına bakın.
Tesis ve üretim süreçleri nasıl tanımlanır?
Hesap tesis düzeyinde yapılır. Tesis, bir üretim sürecinin yürütüldüğü sabit teknik birimdir (2023/956 Md. 3(30)). İşletmeci, tesisin içinde aynı fonksiyonel birime sahip malların üretim sürecini belirler (2025/2547 Md. 4(1)). Fonksiyonel birim çoğu malda aynı CN kodu altında üretilen tondur (Md. 4(2)). Çimentoda bazı kodlar için içerdiği klinker tonu, bazı gübrelerde içerdiği azot kilogramı, elektrikte kWh kullanılır (Md. 4(3)-(5)).
Aynı mal tesiste farklı üretim rotalarıyla üretiliyorsa hepsini kapsayan tek bir üretim süreci tanımlanır (Md. 4(6)). Hangi işlemlerin hesaba girdiğini sistem sınırları belirler. Bu sınırlar toplu mal kategorisine göre Ek I'de tanımlıdır (2025/2547 Md. 3(1)).
İzleme için hangi veriler toplanır?
İşletmeci bir izleme planı hazırlar ve uygular. Plan en az Ek II nokta A.5'teki unsurları içerir ve İngilizce sunulur (2025/2547 Md. 5(5), 5(6)). Raporlama dönemi takvim yılıdır. 2026'da ithal edilen mal için dönem 2026'dır (Md. 7(1)).
| Veri | Ne için | Kaynak |
|---|---|---|
| Yakıt ve hammadde tüketimi | Doğrudan emisyon. Tüzük bunlara "kaynak akışı" ve "faaliyet verisi" der. | 2025/2547 Md. 1(8), 1(12), 5(1) |
| Isı akışları | Üretimde ısı alınıyor ya da veriliyorsa ayrıca izlenir. | 2025/2547 Md. 5(2) |
| Elektrik tüketimi | Dolaylı emisyon. | 2025/2547 Md. 5(4) |
| Öncüller | Girdi olarak kullanılan ve kendisi de Ek I listesinde olan malzemeler. | 2025/2547 Md. 1(7), 5(3) |
| Üretim miktarı | Faaliyet düzeyi: dönemde süreçte üretilen mal miktarı. | 2025/2547 Md. 1(2) |
Doğrudan ve dolaylı emisyon nasıl ayrılır?
Doğrudan emisyon, malın üretim süreçlerinden çıkan emisyondur. Üretimde tüketilen ısıtma ve soğutmanın üretimi de buna dahildir (2023/956 Md. 3(21)). Dolaylı emisyon, üretimde tüketilen elektriğin üretiminden doğan emisyondur (Md. 3(34)).
Her mal için ikisi birden hesaplanmaz. Ek II'de sayılan mallarda yalnız doğrudan emisyon dikkate alınır (2023/956 Md. 7(1)). Ek II demir ve çelik, alüminyum, hidrojen ve elektriği içerir. Ek II dışındaki mallarda, örneğin çimento ve gübrede, sistem sınırları dolaylı emisyonu da kapsar (2025/2547 Md. 3(2)).
Ürün başına özgül gömülü emisyon nasıl hesaplanır?
Alıcınızın sizden beklediği asıl rakam budur: bir ton malın gömülü emisyonu, ton CO2e olarak (2023/956 Ek IV nokta 1(c)). Hesap iki adımdır.
- Atama: tesisin dönem içindeki emisyonundan o malın üretim sürecine düşen pay bulunur (2023/956 Ek IV nokta 2; 2025/2547 Md. 6, Ek III).
- Bölme: atanan emisyon, o dönemde üretilen mal miktarına bölünür (Ek IV nokta 2).
Öncül kullanılan mallarda, yani Tüzüğün "kompleks mal" dediği mallarda, tüketilen öncüllerin gömülü emisyonu da eklenir (2023/956 Ek IV nokta 3). Öncülün değeri, onu üreten tesisin verisinden alınır. Süreç emisyonunu gerçek veriyle, bir ya da birkaç öncülü varsayılan değerle hesaplamak da mümkündür (2025/2547 Md. 15). Formüllerin ayrıntısı için gömülü emisyon nedir, nasıl hesaplanır yazısına bakın.
Rapor alıcıya nasıl iletilir, Komisyonun şablonu ne işe yarar?
İki belge hazırlanır: işletmeci emisyon raporu ve özet rapor. Asgari içerikleri 2025/2547 Ek IV nokta 1.1 ve 1.2'de sayılır. Özet raporda işletmeci ve tesis kimliği, üretim süreçleri, her mal için özgül doğrudan gömülü emisyon, varsayılan değer kullanılan pay ve özgül gömülü ücretsiz tahsis bulunur (Ek IV nokta 1.2). Özetin amacı ticari sır niteliğindeki ayrıntıyı korumaktır: tam rapor doğrulayıcıya gider, beyan sahibinin erişimine özet açılır (2025/2547 gerekçe 17).
İşletmeci isterse tesisini CBAM siciline kaydettirebilir. Kayıt Komisyon tarafından yapılır ve beş yıl geçerlidir (2023/956 Md. 10(1), 10(3)). Kayıtlı işletmeci doğrulanmış bilgiyi beyan sahibine açabilir (2023/956 Md. 10(7)).
Komisyon, tesisler için bir Excel iletişim şablonu (CBAM communication template for installations) yayımlar. Yayımlanan son sürüm 2.1.1'dir ve 13 Aralık 2024 tarihlidir. Bu sürüm geçiş dönemi kurallarına göre hazırlanmıştır. 1 Ekim 2026 itibarıyla Komisyonun sayfasında kesin döneme göre güncellenmiş bir sürüm yoktu. Bu yüzden şablonu kullansanız bile raporunuzun Ek IV'teki asgari bilgileri taşıdığını ayrıca kontrol edin.
Doğrulama zorunlu mu, kim yapar?
Gömülü emisyon gerçek emisyona göre belirlenmişse, beyan edilen toplam gömülü emisyon akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanır (2023/956 Md. 8(1)). Doğrulayıcının tesisi ziyaret etmesi zorunludur. Ziyaretten ancak belirli koşullar sağlanırsa vazgeçilebilir (2023/956 Ek VI nokta 1(c)). Kimin hangi belgeyi hazırladığını CBAM belgesi nasıl alınır yazısında ayrıca anlattık.
Veri gelmezse ne olur?
Gömülü emisyon iki yoldan belirlenir: gerçek emisyonla ya da varsayılan değerle (2023/956 Md. 7(2)). Üretici veri vermezse beyan sahibine varsayılan değer kalır. Varsayılan değer, ihracatçı ülkenin o mal için ortalama emisyon yoğunluğuna bir pay eklenerek belirlenir (2023/956 Ek IV nokta 4.1). Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621'deki tablolarda bu pay 2026 için %10, 2027 için %20, 2028 ve sonrası için %30'dur. Gübrede %1'dir.
Varsayılan değerle yapılan beyanda doğrulama aranmaz, çünkü doğrulama şartı gerçek emisyona bağlıdır (Md. 8(1)). Ama sertifika sayısı gömülü emisyona göre belirlendiği için (Md. 6(2)(c)), paylı varsayılan değer alıcınızın yükünü doğrudan etkiler.
2026'dan beri geçiş dönemine göre ne değişti?
| Konu | Geçiş dönemi (1 Ekim 2023 - 31 Aralık 2025) | Kesin dönem (2026'dan beri) |
|---|---|---|
| İthalatçının işi | Yalnız raporlama. Her çeyrek için, çeyrek bitiminden sonraki bir ay içinde CBAM raporu (2023/956 Md. 32, 35(1)). | Yılda bir CBAM beyanı ve sertifika teslimi, 30 Eylül'e kadar (Md. 6(1), 22(1)). |
| Hesap yöntemi | Uygulama Tüzüğü (AB) 2023/1773 (2025/2547 gerekçe 2). | Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547. |
| Doğrulama | Komisyonun şablonunda doğrulayıcı alanı "geçiş döneminde zorunlu değil" notuyla yer alır. | Gerçek emisyonla beyanda zorunlu (Md. 8(1)). |
Yeni yöntem 2026'dan itibaren uygulandığı için, 2026'dan önceki bir dönem raporlama dönemi olarak kullanılamaz (2025/2547 gerekçe 24).
Registamp'in CBAM modülü bu adımları tesis ve dönem kayıtlarınızdan yürütür: süreçleri tanımlar, veriyi toplar, ürün başına gömülü emisyonu hesaplar ve alıcıya gidecek özeti hazırlar. CBAM modülü sayfasına bakın.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için tüzük metnine ve gerekirse bir uzmana başvurun.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (20 Ekim 2025 tarihli konsolide metin okundu): eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547, gömülü emisyonun hesap yöntemi: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2547/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621, varsayılan değerler: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2621/oj
- Avrupa Komisyonu, CBAM iletişim şablonunun yayımlandığı sayfa: taxation-customs.ec.europa.eu