Kısa cevap: Gömülü emisyon, bir malın üretimi sırasında salınan doğrudan emisyon ile üretimde tüketilen elektriğin dolaylı emisyonudur. Hesabın sonucu özgül gömülü emisyondur: üretim sürecine atanan emisyon, o dönemde üretilen miktara bölünür. Satın alınan öncüllerin emisyonu da eklenir.
AB'deki alıcınız sizden "ton başına gömülü emisyon" istiyorsa aradığı tek bir rakamdır, ama o rakamın arkasında bir yıllık tesis verisi durur. Bu yazı SKDM (CBAM) hesabını Tüzük (AB) 2023/956 ve hesap yöntemini belirleyen Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547 metnine göre sade bir dille anlatır. Örnek rakam vermiyoruz; yalnız metinde geçen tanımları ve sabitleri kullanıyoruz. Bilgiler 13 Ekim 2026'da kaynaklardan okundu.
Gömülü emisyon nedir?
Tüzüğe göre gömülü emisyon, malların üretimi sırasında salınan doğrudan emisyon ile üretim sürecinde tüketilen elektriğin üretiminden gelen dolaylı emisyondur (2023/956 Md. 3(22)). Birimi ton CO2e'dir: bir ton karbondioksit ya da küresel ısınma etkisi buna eş değer başka bir sera gazı (Md. 3(23)). Hesap, tüzüğün Ek IV'ündeki yöntemlerle ve 2025/2547'deki ayrıntılı kurallarla yapılır (Md. 7(1)).
Tanım üretimle sınırlıdır. Tüzükte emisyon, malların üretiminden kaynaklanan sera gazı salımıdır (Md. 3(3)). Hesap bu yüzden tesisteki üretim süreçlerine ve o süreçlere giren öncüllere bakar.
Doğrudan ve dolaylı emisyon ne demek?
- Doğrudan emisyon: üretim süreçlerinden çıkan emisyondur. Süreçte tüketilen ısıtma ve soğutmanın üretiminden gelen emisyon da buna dahildir; ısının nerede üretildiği fark etmez (Md. 3(21)).
- Dolaylı emisyon: üretim sürecinde tüketilen elektriğin üretiminden gelen emisyondur; elektriğin nerede üretildiği fark etmez (Md. 3(34)).
Her malda ikisi birden hesaplanmaz. Tüzüğün Ek II'sindeki mallarda yalnız doğrudan emisyon hesaba katılır (Md. 7(1)). Ek II demir-çelik, alüminyum, hidrojen ve elektriği kapsar. Ek II'de olmayan mallarda, örneğin çimento ve gübrede, dolaylı emisyon da eklenir (2025/2547 Md. 3(2)).
Basit mal, karmaşık mal ve öncül ne demek?
Basit mal, yalnız gömülü emisyonu sıfır olan girdi ve yakıtlarla üretilen maldır. Bunun dışındaki bütün mallar karmaşık maldır (2023/956 Ek IV, nokta 1(a) ve 1(b)).
Öncül, üretim sürecine giren ve tüzüğün Ek I listesinde yer alan girdi malzemesidir (2025/2547 Md. 1(7)). Satın aldığınız kütükten profil çekiyorsanız kütük öncüldür ve profil karmaşık maldır. Karmaşık malın hesabına öncülün gömülü emisyonu da girer. Öncül AB'den ya da tüzüğün Ek III'ünde muaf sayılan bir ülkeden geliyorsa emisyonu sıfır sayılır (2025/2547 Ek III, bölüm B).
Özgül gömülü emisyon (SEE) nasıl hesaplanır?
Özgül gömülü emisyon, bir ton malın gömülü emisyonudur ve ton mal başına ton CO2e olarak ifade edilir (2023/956 Ek IV, nokta 1(c)). İngilizce kısaltması SEE'dir. Hesap şu adımlarla yürür:
| Adım | Ne yapılır | Kaynak |
|---|---|---|
| 1. Atanan emisyon | Tesisin dönem içindeki emisyonundan o malı üreten sürece düşen pay bulunur. Doğrudan ve dolaylı emisyon ayrı ayrı atanır. Süreçler arasındaki ısı alışverişi ve atık gazlar çifte sayım olmayacak biçimde düzeltilir. Atanan doğrudan emisyon eksi çıkarsa sıfır alınır. | 2023/956 Ek IV, nokta 2; 2025/2547 Ek III, A.3 |
| 2. Faaliyet düzeyi | Sürecin sistem sınırı içinde, raporlama döneminde üretilen mal miktarı belirlenir. | 2025/2547 Md. 1(2) |
| 3. Basit malda SEE | Atanan emisyon faaliyet düzeyine bölünür. | 2023/956 Ek IV, nokta 2 |
| 4. Karmaşık malda SEE | Atanan emisyona öncüllerin gömülü emisyonu eklenir, toplam faaliyet düzeyine bölünür. Öncüllerin gömülü emisyonu, her öncülün kullanılan miktarı ile o öncülün kendi SEE değerinin çarpımlarının toplamıdır. | 2023/956 Ek IV, nokta 3; 2025/2547 Ek III, bölüm B |
Hesabın birimi kural olarak aynı CN kodundaki malın tonudur. Tüzük buna "fonksiyonel birim" der. Elektrikte birim kWh'dir; bazı gübrelerde içerdiği azotun kilogramı, bazı çimento kodlarında içerdiği klinkerin tonudur (2025/2547 Md. 4(2)-(5)). Raporlama dönemi takvim yılıdır: 2026'da ithal edilen mal için dönem 2026'dır (2025/2547 Md. 7(1)).
Öncülün SEE değeri için, verisi yeterince ölçülebiliyorsa öncülün üretildiği tesisin değeri kullanılır (2023/956 Ek IV, nokta 3). Aynı CN kodundaki öncül birden çok tesisten geliyorsa kural olarak ağırlıklı ortalama alınır (2025/2547 Md. 14(2)).
Sistem sınırı ve üretim süreci ne demek?
Sistem sınırı, hesaba hangi işlemlerin girdiğini belirler: aynı toplu mal kategorisindeki malların gömülü emisyon hesabına dahil edilen kimyasal ve fiziksel süreçlerin bütünüdür (2025/2547 Md. 1(3)). Sınırlar her mal kategorisi için 2025/2547 Ek I'de ayrı ayrı tanımlıdır (Md. 3(1)). Altyapı ve ekipmanın satın alınması ve bakımı sınırın dışındadır (Ek I, nokta 3.1).
Üretim sürecini tesisin işletmecisi tanımlar. Kural şudur: girdiler, çıktılar ve emisyonlar izlenebilmeli ve mala atanabilmelidir (2025/2547 Md. 4(1)). Aynı birimle ölçülen mallar tesiste farklı üretim rotalarıyla üretiliyorsa hepsi tek bir üretim süreci sayılır (Md. 4(6)). Bu izleme için bir izleme planı hazırlanır ve plan İngilizce sunulur (Md. 5(5), 5(6)).
Gerçek değer mi kullanılır, varsayılan değer mi?
Gömülü emisyon iki yoldan belirlenebilir: tesisin gerçek emisyonuna göre ya da varsayılan değerlere göre (2023/956 Md. 7(2)). Gerçek emisyon, üretim sürecinin birincil verisinden hesaplanır (Md. 3(28)). Varsayılan değer ikincil veriden hesaplanan ya da alınan bir değerdir (Md. 3(27)); ihracatçı ülkenin ortalama emisyon yoğunluğuna bir pay eklenerek belirlenir (Ek IV, nokta 4.1).
| Sektör | 2026 | 2027 | 2028 ve sonrası |
|---|---|---|---|
| Çimento, demir-çelik, alüminyum, hidrojen | yüzde 10 | yüzde 20 | yüzde 30 |
| Gübre | yüzde 1 | yüzde 1 | yüzde 1 |
Tablodaki paylar Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621 Ek I'in 2026/1740 ile düzeltilmiş giriş bölümündendir. İki yol karıştırılabilir: tesisin kendi süreci gerçek değerle, bir ya da daha fazla öncül varsayılan değerle hesaplanabilir (2025/2547 Md. 15).
Dolaylı emisyonda kural olarak varsayılan değer kullanılır. Gerçek değer için tesis ile elektrik üretim kaynağı arasında doğrudan teknik bağlantı ya da üreticiyle yapılmış bir elektrik alım sözleşmesi gösterilmelidir (2023/956 Md. 7(4), Ek IV nokta 6).
CBAM hesaplama Excel ile yapılır mı?
Dürüst cevap: evet, yapılabilir. Hesap kural bazlıdır; adımları ve denklemleri tüzükte yazılıdır. Komisyon da tesisler için bir Excel iletişim şablonu yayımlıyor. Elimizdeki sürüm 2.1.1'dir ve 13 Aralık 2024 tarihlidir, yani kesin dönemin yöntem tüzüğünden öncedir.
Zor olan çarpma bölme değil, rakamın arkasını gösterebilmektir. Gerçek değerle hesapta işletmeci bir emisyon raporu ve bunun özetini hazırlar; içerik 2025/2547 Ek IV'te sayılmıştır ve rapor İngilizce sunulur (2025/2547 Md. 10(1), 10(4)). Kayıtlar, doğrulayıcının gömülü emisyonu doğrulayabileceği kadar ayrıntılı olmalıdır (2023/956 Md. 10(6)). Bir tabloda bunu sağlamak için her rakamın hangi faturadan, sayaçtan ya da stok sayımından geldiğini, hangi kuralla hesaplandığını ve sonradan değişmediğini ayrıca göstermeniz gerekir. Tek süreçli küçük bir tesiste bu elle yürütülebilir. Süreç, öncül ve tedarikçi sayısı arttıkça iz tutmak hesabın kendisinden daha çok emek ister.
Hesabı kim doğrular?
Gömülü emisyon gerçek değerle belirlendiyse, beyan edilen toplam gömülü emisyonu akredite bir doğrulayıcı doğrular (2023/956 Md. 8(1), Md. 18). Varsayılan değer için bu madde doğrulama istemez. Doğrulayıcı, raporda önemli bir yanlışlık ve kurallara önemli bir aykırılık bulunmadığına makul güvenceyle kanaat getirmelidir (Ek VI, nokta 1(b)).
- Tesis ziyareti kural olarak zorunludur (Ek VI, nokta 1(c)). Sanal ziyaret için bir önceki raporlama döneminde fiziksel ziyaret yapılmış olmalıdır. Ziyaretten vazgeçilebilmesi için iki dönemde fiziksel ziyaret aranır. Tesiste ya da izleme planında önemli değişiklik varsa bu esneklik yoktur (2025/2546 Md. 3(1)).
- Önemlilik eşiği, CN koduna göre malın tonu başına toplam özgül gömülü emisyonun yüzde 5'idir. Aynı eşik özgül gömülü ücretsiz tahsis için de geçerlidir (2025/2546 Md. 5(1)).
Doğrulanan rakam alıcınızın teslim edeceği sertifika sayısını belirler. Bunu CBAM sertifikası nedir, fiyatı ne kadar yazısında anlattık. Alıcıya gidecek dosya için SKDM raporu nasıl hazırlanır yazısına bakın.
Registamp'in CBAM modülü bu adımları tesis kayıtlarınızdan yürütür: her veriyi kanıt dosyasına bağlar, ürün başına özgül gömülü emisyonu kurallara göre hesaplar ve hesap izini saklar. CBAM modülü sayfasına bakın.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için tüzük metnine ve gerekirse bir uzmana başvurun.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (20 Ekim 2025 konsolide metni, 2025/2083 değişikliğiyle): eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547, gömülü emisyonun hesap yöntemleri: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2547/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2546, doğrulama ilkelerinin uygulanması: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2546/oj
- Yetki Devrine Dayanan Tüzük (AB) 2025/2551, doğrulayıcıların akreditasyonu: eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2025/2551/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2621, varsayılan değerler: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2621/oj; düzeltme 2026/1740: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2026/1740/oj
- Avrupa Komisyonu, CBAM mevzuat ve rehber sayfası (tesisler için iletişim şablonu): taxation-customs.ec.europa.eu