Kısa cevap: CBAM, AB'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasıdır (SKDM). AB'ye ithal edilen çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojenin üretim emisyonu için sertifika ister. Yükümlü olan AB'deki ithalatçıdır. Türkiye'deki üreticiden istenen şey emisyon verisidir.
AB'deki alıcınız sizden "CBAM verisi" istiyorsa sebep şudur: beyanı o verir, ama rakam sizin tesisinizde oluşur. Bu yazı SKDM (CBAM) kurallarını Tüzük (AB) 2023/956 metnine göre anlatır. Her bilginin yanında madde numarası var. Bilgiler 13 Ekim 2026'da kaynaklardan okundu.
CBAM nedir, açılımı ne?
CBAM, "Carbon Border Adjustment Mechanism" sözlerinin kısaltmasıdır. Türkçede Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) denir. İkisi aynı şeydir.
Tüzük, mekanizmayı Ek I'de sayılan malların AB gümrük bölgesine ithalatında, o malların içindeki sera gazı emisyonu için kurar. Amaç karbon kaçağı riskini önlemektir (2023/956 Md. 1(1)). CBAM, AB Emisyon Ticaret Sistemini tamamlar: AB içindeki üreticiye uygulanan kuralların dengini ithalata uygular (Md. 1(2)).
Ölçü birimi sertifikadır. Bir CBAM sertifikası, maldaki bir ton CO2 eşdeğeri gömülü emisyona karşılık gelir (Md. 3(24)).
CBAM kimi yükümlü kılar?
Yükümlülük AB tarafındadır. Kapsamdaki malı AB gümrük bölgesine yalnız "yetkili CBAM beyan sahibi" ithal edebilir (Md. 4). Bir üye devlette yerleşik ithalatçı, ithalattan önce bu statü için başvurur (Md. 5(1)). İthalatçı AB'de yerleşik değilse statüyü dolaylı gümrük temsilcisi alır (Md. 5(2)).
Yetkili beyan sahibi her yıl şunları yapar:
- Bir önceki takvim yılı için CBAM beyanı verir. Beyanda ithal edilen miktar, toplam gömülü emisyon ve teslim edilecek sertifika sayısı yer alır (Md. 6(1), 6(2)).
- Beyan ettiği emisyona karşılık gelen sayıda sertifikayı teslim eder (Md. 22(1)).
- Hesapta kullandığı kayıtları, beyan yılını izleyen dördüncü yılın sonuna kadar saklar (Md. 7(6)).
CBAM Türkiye'deki üreticiden ne ister?
Tüzük beyan ve sertifika yükümlülüğünü beyan sahibine yükler, üreticiye değil. Ama beyan sahibi gömülü emisyonu iki yoldan biriyle belirler: gerçek emisyonla ya da varsayılan değerle (Md. 7(2)). Gerçek emisyon sizin tesisinizin verisidir.
- Gerçek emisyon: Tesisinizin üretim verisinden hesaplanır. Bu yolda rakam akredite bir doğrulayıcı tarafından doğrulanır (Md. 8(1)). Üretici bir emisyon raporu ve özetini hazırlar. Rapor İngilizce olur (2025/2547 Md. 10(1), 10(4)).
- Varsayılan değer: İhracatçı ülkenin ortalama emisyon yoğunluğuna bir pay eklenerek belirlenir (2023/956 Ek IV, nokta 4.1). Veri vermezseniz alıcınız bu değeri kullanır.
Tüzükte üreticinin adı "operatör"dür: üçüncü ülkedeki tesisi işleten kişi (Md. 3(31)). Operatör isterse tesisini CBAM kayıt sistemine kaydettirir. Kayıt beş yıl geçerlidir (Md. 10(1), 10(3)). Kayıtlı operatör doğrulanmış verisini beyan sahibine açabilir, beyan sahibi de bunu kullanabilir (Md. 10(7), Md. 8(2)).
Raporun nasıl hazırlandığını SKDM raporu nasıl hazırlanır yazısında anlatıyoruz.
CBAM hangi sektörleri kapsar?
Ek I altı başlık sayar. Kapsamı sektörün adı değil, ürünün CN kodu belirler (Ek I, nokta 1).
| Sektör | Örnek CN kodları | Sera gazı |
|---|---|---|
| Çimento | 2523 10 00, 2523 29 00 | Karbondioksit |
| Elektrik | 2716 00 00 | Karbondioksit |
| Gübre | 2808 00 00, 2814, 3102, 3105 | Karbondioksit; çoğu kodda diazot monoksit de |
| Demir ve çelik | 72. fasıl, 73. fasıldan sayılan pozisyonlar | Karbondioksit |
| Alüminyum | 7601, 7604, 7606, 7616 | Karbondioksit ve perflorokarbonlar |
| Kimyasallar | 2804 10 00 (hidrojen) | Karbondioksit |
Kaynak: 2023/956 Ek I. Hangi kod grubunun kapsamda, hangisinin dışarıda olduğunu SKDM kapsamındaki ürünler ve kod grupları yazısında tabloyla veriyoruz.
Menşe de önemlidir. İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre menşeli mallara tüzük uygulanmaz (Md. 2(4), Ek III, nokta 1). Türkiye bu listede yoktur.
50 ton eşiği nedir, kime uygulanır?
Eşik ithalatçıya uygulanır, üreticiye değil. Bir ithalatçının bir takvim yılında ithal ettiği kapsamdaki malların toplam net kütlesi 50 tonu aşmıyorsa, o ithalatçı tüzükteki yükümlülüklerden muaftır (Md. 2a(1), Ek VII, nokta 1).
- Hesap ithalatçı başına ve takvim yılı başına yapılır. Bütün CN kodları toplanır (Md. 2a(1)).
- Eşik yıl içinde aşılırsa, o yıl ithal edilen bütün malların bütün gömülü emisyonu için yükümlülük doğar (Md. 2a(2)).
- Eşik elektrik ve hidrojen ithalatına uygulanmaz (Md. 2a(4)).
- Komisyon eşiği her yıl 30 Nisan'a kadar yeniden değerlendirir (Md. 2a(3)).
Sizin tek alıcıya sattığınız miktar 50 tonun altında olabilir. Ama alıcınız başka tedarikçilerden de kapsamdaki mal alıyorsa toplamı eşiği aşabilir. O zaman sizin sevkiyatınız için de veri ister.
CBAM ne zaman başladı, önemli tarihler hangileri?
| Tarih | Ne oluyor | Kaynak |
|---|---|---|
| 1 Ekim 2023 | Geçiş dönemi başladı. İthalatçının yükümlülüğü yalnız raporlamaydı; rapor çeyrek bazında veriliyordu. | Md. 32, Md. 35(1) |
| 31 Aralık 2025 | Geçiş dönemi bitti. | Md. 32 |
| 1 Ocak 2026 | Kesin dönem başladı. Yetkili beyan sahibi şartı, yıllık beyan, hesap, doğrulama ve sertifika teslimi hükümleri uygulanıyor. | Md. 36(2)(b) |
| 1 Ocak 2027 | Beyan sahibi her çeyrek sonunda, yıl başından beri ithal ettiği malların gömülü emisyonunun en az yüzde 50'si kadar sertifikayı hesabında tutar. | Md. 22(2), Md. 36(2)(c) |
| 1 Şubat 2027 | CBAM sertifikalarının ortak merkezi platformda satışı başlar. | Md. 20(1), Md. 36(2)(d) |
| 30 Eylül 2027 | 2026 yılı için ilk yıllık beyan ve sertifika teslimi. Sonraki yıllarda her yıl 30 Eylül. | Md. 6(1), Md. 22(1) |
| Her yıl 31 Ekim | Fazla sertifikanın geri alımı için talep son günü. | Md. 23(1) |
2026'da CBAM ödemesi var mı?
2026'da sertifika satılmıyor: satış 1 Şubat 2027'de başlar (Md. 20(1)). Ama 2026 boş bir yıl değildir. 2026'da ithal edilen malların emisyonu için sertifika gerekir. Beyan ve teslim 30 Eylül 2027'ye kadar yapılır (Md. 6(1), Md. 22(1)).
2026 emisyonu için sertifika fiyatı, malın ithal edildiği çeyrekteki AB emisyon izni ihale kapanış fiyatlarının ortalamasıdır (Md. 21(1a)). Sonraki yıllarda fiyat haftalık ortalamayla hesaplanır (Md. 21(1)).
Teslim edilecek sertifika sayısı iki kalemle azalır: AB içindeki ücretsiz tahsisi yansıtan ayar (Md. 31) ve menşe ülkede fiilen ödenen karbon fiyatı (Md. 9(1)). Sertifikayı alan ve teslim eden beyan sahibidir. Bu maliyetin sizinle nasıl paylaşılacağı tüzükte yazmaz; alıcınızla aranızdaki sözleşme konusudur. Sertifikanın ayrıntısı CBAM sertifikası nedir yazısında.
Nereden başlamalı?
- AB'ye giden ürünlerinizin CN kodlarını alıcınızla birlikte yazın ve Ek I ile karşılaştırın.
- Alıcınıza 50 ton eşiğini aşıp aşmadığını sorun.
- Gerçek emisyonla mı, varsayılan değerle mi beyan edileceğini birlikte kararlaştırın.
- Gerçek emisyon seçilecekse takvim yılının üretim ve enerji verisini toplamaya başlayın. 2026'da ithal edilen mal için raporlama dönemi 2026 yılıdır (2025/2547 Md. 7(1)).
- Doğrulama için zaman ayırın: rakam 30 Eylül 2027'deki beyandan önce doğrulanmış olmalıdır (2023/956 Md. 6(2)(b), Md. 8(1)).
Registamp'in CBAM modülü tesis ve fatura verinizden ürün başına gömülü emisyonu hesaplar, doğrulama dosyasını ve alıcı özetini hazırlar. CBAM modülü sayfasına bakın.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir, hukuki görüş değildir. Kendi durumunuz için tüzük metnine ve gerekirse bir uzmana başvurun.
Kaynaklar
- Tüzük (AB) 2023/956, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (20 Ekim 2025 tarihli konsolide metinden okundu): eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj
- Tüzük (AB) 2025/2083, 2023/956'yı değiştiren sadeleştirme tüzüğü (50 ton eşiği, yıllık beyan tarihi): eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/2083/oj
- Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/2547, gömülü emisyonun hesap yöntemleri: eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2025/2547/oj